Ljosfarten

=Ljosfarten= Ljosfarten er ein av dei viktigare konstantane i fysikken, og er //den// største farten ein lekam kan flytte seg med. I eit perfekt vakuum (er i fysikken definert som fråvær av materie i eit gitt volum av rommet) er ljosfarten definer til å vera:

math = 299\mbox{ }792\mbox{ }458\mbox{ }m/s \mbox{ eller} \mbox{ }1\mbox{ }079\mbox{ }252\mbox{ }848.8\mbox{ } km/t math

Ljosfarten har fått symbolet //c//.

=Ljosfarten som "grunneining"= //"Sidan relativitetsteorien byggjer på eit postula om ljosfarten er konstant for alle observatørar og uforanderleg under ein kvar koordinattransformasjon."// Dette impliserar at det er naturleg å benytte ljosfarten som utgongspunkt når ein skal definere andre storleikar som mellom anna //meteren//, og andre einingar frå den. Den 21. oktober 1983 blei meterdefinisjonen knytt til ljosfarten slik at det blei ein heilt tal på meter per sekund.

=Ljos gjennom andre material enn vakum= Ljos har //berre// farten som oppgitt ovanfor i det perfekte vakuum, gjennom andre material enn vakumm er ljosfarten uttrykt ved:

math v_{ljos} = \frac{c}{n} math

math n math er brytningsindeksen til materialet som ljoset skal gå gjennom. Relasjonen er eit uttrykk for at lys som skal gå mellom to punkter A og B __alltid__ vel den vegen som gjev den kortaste totale transporttida. Dette kan skiljast ganske enkelt ved brytning, til dømes ser det ut som ei åre er "knekt" når du ser den gjennom vatn når du er ute å ror.

=Historie= Det første kjende forsøket me har på å bestemme ljosfarten blei gjort av Galileo Galilei. Han skal ha send assistenten sin med ei lykt på ein fjelltopp før han sjølv gjekk til sin eigen fjelltopp. Der skulle han først avdekke si eiga lykt, før assistenten skulle gjera det same då han såg Galileo si lykt. Slik skulle Galileo måle tida lyset brukte fram og tilbake. Sidan Galileo ikkje hadde noko meir nøyaktig å måle med enn hans eigne pulsslag, blei målinga særs unøykatig, men han fekk påvist at ljosfarten var ein konstant.

Ikkje berre Galileo Galilei har forsøkt å bestemme ljosfarten. I 1672 målte den danske astronomen Ole Rømer ljosfarten ved å sjå på for solformørkinga på planeten Jupiter sine månar. På Io, som er den innerste av Jupiter av dei fire galileiske månane (fire største), vara solformørkinga 17 minuttar lenger då Jupiter var på veg vekk frå Jorda enn då den var på veg mot jorda. Han fastlo då at avstanden måtte vera lenger, og ut frå desse målingane fastslo han ljosfarten til å vera 227 000 km/s, noko som tilsvarar eit avvik på om lag 24 %.

I 1849 vart ljosfarten bestemd til 313 00 km/s, eit avvik på mindre enn 5 % frå verdien i dag, av Hippolyte Fizeau. Han berekna ljosfarten ved ved hjelp av eitt roterande tannhjul, spegel og ein meir //nøyaktig// måte å måle tida på.

=Kjelder=
 * **[|Wikipedia (nynorsk)]**
 * **[|Wikipedia (engelsk)]**
 * **[|Wikipedia (bokmål)]**